نیایش ۳۱
من دعائه عليه السلام في ذكر التوبة وطلبها
هنگام ذکر توبه و درخواست توبه به درگاه اله عالم به این دعا با خدا راز و نیاز می کرد.
ترجمه فارسی: مهدی الهی قمشهای
أَللَّهُمَّ يَا مَنْ لا يَصِفُهُ نَعْتُ الْوَاصِفِينَ، وَيَا مَنْ لاَ يُجَاوِزُهُ رَجَاءُ الرَّاجِينَ، وَيَا مَنْ لاَ يَضِيعُ لَدَيْهِ أَجْرُ الْمُحْسِنِينَ، وَيَا مَنْ هُوَ مُنْتَهَى خَوْفِ الْعَابِدِيْنَ، وَيَا مَنْ هُوَ غَايَةُ خَشْيَةِ الْمُتَّقِينَ.
هَذا مَقَامُ مَنْ تَدَاوَلَتْهُ أَيْدِي الذُّنُوبِ، وَقَادَتْهُ أَزِمَّةُ الْخَطَايَا، وَاسْتَحْوَذَ عَلَيْهِ الشَّيْطَانُ، فَقَصَّرَ عَمَّا أَمَرْتَ بِهِ تَفْرِيطَاً، وَتَعَاطى مَا نَهَيْتَ عَنْهُ تَعْزِيراً، كَالْجاهِلِ بِقُدْرَتِكَ عَلَيْهِ، أَوْ كَالْمُنْكِرِ فَضْلَ إحْسَانِكَ إلَيْهِ، حَتَّى إذَا انْفَتَحَ لَهُ بَصَرُ الْهُدَى، وَتَقَشَّعَتْ عَنْهُ سَحَائِبُ الْعَمَى أَحْصَى مَا ظَلَمَ بِهِ نَفْسَهُ، وَفَكَّرَ فِيمَا خَالَفَ بِهِ رَبَّهُ، فَرَأى كَبِيْرَ عِصْيَانِهِ كَبِيْراً، وَجَلِيل مُخالفَتِهِ جَلِيْلاً، فَأَقْبَلَ نَحْوَكَ مُؤَمِّلاً لَكَ، مُسْتَحْيِيَاً مِنْكَ، وَوَجَّهَ رَغْبَتَهُ إلَيْكَ ثِقَةً بِكَ، فَأَمَّكَ بِطَمَعِهِ يَقِيناً، وَقَصَدَكَ بِخَوْفِهِ إخْلاَصَاً،
قَدْ خَلاَ طَمَعُهُ مِنْ كُلِّ مَطْمُوع فِيهِ غَيْرِكَ، وَأَفْرَخَ رَوْعُهُ مِنْ كُلِّ مَحْذُور مِنْهُ سِوَاكَ، فَمَثَّلَ بَيْنَ يَدَيْـكَ مُتَضَرِّعـاً، وَغَمَّضَ بَصَرَهُ إلَى الارْضِ مُتَخَشِّعَاً، وَطَأطَأَ رَأسَهُ لِعِزَّتِكَ مُتَذَلِّلاً، وَأَبَثَّكَ مِنْ سِرِّهِ مَا أَنْتَ أَعْلَمُ بِهِ مِنْهُ خَضُوعاً، وَعَدَّدَ مِنْ ذُنُوبِهِ مَا أَنْتَ أَحْصَى لَهَا خُشُوعاً وَاسْتَغَاثَ بِكَ مِنْ عَظِيمِ مَاوَقَعَ بِهِ فِي عِلْمِكَ وَقَبِيحِ مَا فَضَحَهُ فِي حُكْمِكَ مِنْ ذُنُوب أدْبَرَتْ لَذَّاتُهَا فَذَهَبَتْ، وَأَقَامَتْ تَبِعَاتُهَا فَلَزِمَتْ، لا يُنْكِرُ يَا إلهِي عَدْلَكَ إنْ عَاقَبْتَهُ، وَلا يَسْتَعْظِمُ عَفْوَكَ إنْ عَفَوْتَ عَنْهُ وَرَحِمْتَهُ؛
لاِنَّكَ الرَّبُّ الْكَرِيمُ الَّذِي لا يَتَعَاظَمُهُ غُفْرَانُ الذَّنْبِ الْعَظِيم.
أَللَّهُمَّ فَهَا أَنَا ذَا قَدْ جئْتُكَ مُطِيعاً لاِمْرِكَ فِيمَا أَمَرْتَ بِهِ مِنَ الدُّعَاءِ، مَتَنَجِّزاً وَعْدَكَ فِيمَا وَعَدْتَ بِهِ مِنَ الاجَابَةِ إذْ تَقُولُ ﴿اُدْعُونِي أَسْتَجِبْ لَكُمْ﴾.
أللَّهُمَّ فَصَلِّ عَلَى مُحَمَّد وَآلِهِ وَالْقَنِي بِمَغْفِـرَتِكَ كَمَا لَقِيتُكَ بِـإقْرَارِي وَارْفَعْنِي عَنْ مَصَارعِ الذُّنُوبِ كَمَا وَضَعْتُ لَكَ نَفْسِي وَاسْتُرْنِي بِسِتْرِكَ كَمَا تَأَنَّيْتَنِي عَنِ الانْتِقَامِ مِنِّي.
أللَّهُمَّ وَثَبِّتْ فِي طَاعَتِكَ نِيَّتِيْ، وَأَحْكِمْ فِي عِبَادَتِكَ بَصِيـرَتِي، وَوَفِّقْنِي مِنَ الاَعْمَالِ لِمَا تَغْسِلُ بِهِ دَنَسَ الخَطَايَا عَنِّي، وَتَوَفَّنِي عَلَى مِلَّتِكَ وَمِلَّةِ نَبِيِّكَ مُحَمَّد عَلَيْهِ السَّـلامُ إذَا تَوَفَّيْتَنِي.
أللَّهُمَّ إنِّي أَتُـوبُ إلَيْـكَ فِي مَقَامِي هَذَا مِنْ كَبَائِرِ ذُنُوبِي وَصَغَائِرِهَا وَبَوَاطِنِ سَيِّئآتِي وَظَوَاهِرِهَا، وَسَوالِفِ زَلاَّتِي وَحَوَادِثِهَا، تَوْبَةَ مَنْ لا يُحَدِّثُ نَفْسَهُ بِمَعْصِيَة، وَلاَ يُضْمِرُ أَنْ يَعُودَ فِي خَطِيئَة، وَقَدْ قُلْتَ يَا إلهِي فِي مُحْكَمِ كِتابِكَ إنَّكَ تَقْبَلُ التَّوْبَةَ عَنْ عِبَادِكَ، وَتَعْفُوعَنِ السَّيِّئآتِ، وَتُحِبُّ التَّوَّابِينَ، فَاقْبَلْ تَوْبَتِي كَمَا وَعَدْتَ وَأعْفُ عَنْ سَيِّئآتِي كَمَا ضَمِنْتَ، وَأَوْجِبْ لِي مَحَبَّتَكَ كَمَا شَـرَطْتَ، وَلَـكَ يَـا رَبِّ شَـرْطِي أَلاّ أَعُودَ فِي مَكْرُوهِكَ، وَضَمَانِي أَلاّ أَرْجِعَ فِي مَذْمُومِكَ، وَعَهْدِي أَنْ أَهْجُرَ جَمِيعَ مَعَاصِيكَ.
أللَّهُمَّ إنَّكَ أَعْلَمُ بِمَا عَمِلْتُ فَاغْفِرْ لِي مَا عَلِمْتَ، وَاصْرِفْنِي بِقُدْرَتِكَ إلَى مَا أَحْبَبْتَ.
أللَّهُمَّ وَعَلَيَّ تَبِعَاتٌ قَدْ حَفِظْتُهُنَّ، وَتَبِعَاتٌ قَدْ نَسيتُهُنَّ، وَكُلُّهُنَّ بِعَيْنِكَ الَّتِي لاَ تَنَـامُ، وَعِلْمِكَ الَّذِي لا يَنْسَى فَعَوِّضْ مِنْهَا أَهْلَهَا وَاحْطُطْ عَنّي وِزْرَهَا، وَخَفِّفْ عَنِّي ثِقْلَهَا، وَاعْصِمْنِي مِنْ أَنْ اُقَارِفَ مِثْلَهَا.
أللَّهُمَّ وَإنَّهُ لاَ وَفَاءَ لِي بِالتَّوْبَةِ إلاَّ بِعِصْمَتِكَ، وَلا اسْتِمْسَاكَ بِي عَنِ الْخَطَايَا إلاَّ عَنْ قُوَّتِكَ، فَقَوِّنِي بِقُوَّة كَافِيَة، وَتَوَلَّنِي بِعِصْمَة مَانِعَة.
أللَّهُمَّ أَيُّما عَبْد تَابَ إلَيْكَ وَهُوَ فِي عِلْمِ الْغَيْبِ عِنْدَكَ فَاسِخٌ لِتَوْبَتِهِ وَعَائِدٌ فِي ذَنْبِهِ وَخَطِيئَتِهِ فَإنِّي أَعُوذُ بِكَ أنْ أَكُوْنَ كَذلِكَ، فَاجْعَلْ تَوْبَتِي هَذِهِ تَوْبَةً لا أَحْتَاجُ بَعْدَهَا إلَى تَوْبَة، تَوْبَةً مُوجِبَةً لِمَحْوِ مَا سَلَفَ، وَالسَّلاَمَةِ فِيمَـا بَقِيَ.
أللَّهُمَّ إنِّي أَعْتَـذِرُ إلَيْـكَ مِنْ جَهْلِي، وَأَسْتَـوْهِبُـكَ سُوْءَ فِعْلِي، فَـاضْمُمْنِي إلَى كَنَفِ رَحْمَتِكَ تَطَوُّلاً، وَاسْتُرْنِي بِسِتْرِ عَافِيَتِكَ تَفَضُّلاً.
أللَّهُمَّ وَإنِّي أَتُوبُ إلَيْكَ مِنْ كُلِّ مَا خَالَفَ إرَادَتَكَ أَوْ زَالَ عَنْ مَحَبَّتِـكَ مِنْ خَـطَرَاتِ قَلْبِي وَلَحَـظَاتِ عَيْنِي وَحِكَايَاتِ لِسَانِي، تَوْبَةً تَسْلَمُ بِهَا كُلُّ جَارِحَة عَلَى حِيَالِهَا مِنْ تَبِعَاتِكَ، وَتَأْمَنُ مِمَّا يَخَافُ الْمُعْتَدُونَ مِنْ أَلِيْمِ سَطَوَاتِكَ.
أَللَّهُمَّ فَارْحَمْ وَحْدَتِي بَيْنَ يَدَيْكَ، وَوَجِيبَ قَلْبِي مِنْ خَشْيَتِكَ، وَاضْطِرَابَ أَرْكَانِي مِنْ هَيْبَتِكَ، فَقَدْ أَقَامَتْنِي يَا رَبِّ ذُنُوبِي مَقَامَ الْخِزْيِ بِفِنَائِكَ، فَإنْ سَكَتُّ لَمْ يَنْطِقْ عَنِّي أَحَدٌ، وَإنْ شَفَعْتُ فَلَسْتُ بِأَهْلِ الشَّفَاعَةِ.
أَللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّد وَآلِهِ وَشَفِّعْ فِي خَطَايَـايَ كَرَمَكَ، وَعُدْ عَلَى سَيِّئاتِي بِعَفْوِكَ، وَلاَ تَجْزِنِي جَزَآئِي مِنْ عُقُوبَتِكَ وَابْسُطْ عَلَيَّ طَوْلَكَ وَجَلِّلْنِي بِسِتْرِكَ، وَافْعَلْ بِي فِعْلَ عَزِيز تَضَرَّع إلَيْهِ عَبْدٌ ذَلِيلٌ فَرَحِمَهُ، أَوْ غَنِيٍّ تَعَرَّضَ لَهُ عَبْدٌ فَقِيرٌ فَنَعَشَهُ.
أللَّهُمَّ لاَ خَفِيرَ لِي مِنْكَ فَلْيَخْفُرْنِيْ عِزُّكَ، وَلا شَفِيعَ لِيْ إلَيْكَ فَلْيَشْفَعْ لِي فَضْلُكَ، وَقَدْ أَوْجَلَتْنِي خَطَايَايَ فَلْيُؤْمِنِّي عَفْوُكَ، فَمَا كُلُّ مَا نَطَقْتُ بِهِ عَنْ جَهْل مِنِّي بِسُوْءِ أَثَرِي، وَلاَ نِسيَان لِمَا سَبَقَ مِنْ ذَمِيمِ فِعْلِي، وَلكِنْ لِتَسْمَعَ سَمَاؤُكَ وَمَنْ فِيْهَـا، وَأَرْضُكَ وَمَنْ عَلَيْهَا مَا أَظْهَرْتُ لَكَ مِنَ النَّدَمِ، وَلَجَـأتُ إلَيْكَ فِيـهِ مِنَ التَّوْبَـةِ، فَلَعَـلَّ بَعْضَهُمْ بِرَحْمَتِكَ يَرْحَمُنِي لِسُوءِ مَوْقِفِي، أَوْ تُدْرِكُهُ الرِّقَّةُ عَلَىَّ لِسُوءِ حَالِي فَيَنَالَنِي مِنْهُ بِدَعْوَة أَسْمَعُ لَدَيْكَ مِنْ دُعَائِي،
أَوْ شَفَاعَـة أَوْكَدُ عِنْـدَكَ مِنْ شَفَاعَتِي تَكُونُ بِهَا نَجَاتِي مِنْ غَضَبِكَ وَفَوْزَتِي بِرضَاكَ.
أللَّهُمَّ إنْ يَكُنِ النَّدَمُ تَوْبَةً إلَيْكَ فَأَنَا أَنْدَمُ اْلنَّادِمِينَ، وَإنْ يَكُنِ التَّرْكُ لِمَعْصِيَتِكَ إنَابَةً فَأَنَا أَوَّلُ الْمُنِيبينَ، وَإنْ يَكُنِ الاسْتِغْفَارُ حِطَّةً لِلذُّنُوبِ فَإنَي لَكَ مِنَ الْمُسْتَغْفِرِينَ. اللَّهُمَّ فَكَمَا أَمَرْتَ بِالتَّوْبَةِ وَضَمِنْتَ الْقَبُولَ وَحَثَثْتَ عَلَى الدُّعَـآءِ وَوَعَدْتَ الاجَابَةَ، فَصَلِّ عَلَى مُحَمَّدِ وَآلِهِ وَاقْبَلْ تَوْبَتِي وَلاَ تَرْجِعْني مَرجَعَ الغَيبَةِ منْ رَحْمَتِك إنَّكَ أَنْتَ التَّوَّابُ عَلَى الْمُذْنِبِينَ، وَالرَّحِيمُ لِلْخَاطِئِينَ الْمُنِيبِينَ. أللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّد وَآلِهِ كَمَا هَدَيْتَنَا بِهِ وَصَلِّ عَلَى مُحَمَّد وَآلِهِ كَمَا اسْتَنْقَذْتَنَا بِهِ،
وَصَلِّ عَلَى مُحَمَّد وَآلِهِ صَلاَةً تَشْفَعُ لَنَا يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَيَوْمَ الْفَاقَةِ إلَيْكَ، إنَّكَ عَلَى كُلِّ شَيْء قَدِيرٌ وَهُوَ عَلَيْكَ يَسِيرٌ.
ای خدا(ی عالم) ای آنکه بالغ نظران عالم در اوصاف کمال نعوت جمال و جلال تو همه حیرانند) هم هرگز به کنه تو را (نشناخته به حقیقت توصیف نتوانند کرد (و در مدح شایسته تو عاجزند و تمام انبیاء و اولیاء و عارفان ربانی چون صفاتت عین ذات مقدسه است همه در معرفی اوصافت به عجز معترفند)
و ای خدائی که امید امیدواران عالم از پیشگاه حضرتت به جائی تجاوز نخواهد کرد (بلکه هر بنده امیدواری به درگاه تو چشم امید گشوده و دست حاجتش تنها به سوی تو دراز است)
و ای خدائی که هرگز اجر و پاداش نیکوکاران نزد او ضایع نخواهد شد (بلکه اجر عملشان را چندین برابر عطا خواهی کرد).
ای خدائی که اهل طاعت و عبادت از قهرت در منتها درجه ی خوفند
و اهل زهد و تقوی در نهایت رتبه ی خشیت (خوف ترس از تقصیر در طاعت و خشیت ترس از هیبت و جلال است پس هرگاه مردم خداپرست و با زهد و تقوی از تقصیر و قهر و جلال خدا ترسان باشند دیگران البته اولی به خوف و خشیتند)
این است به درگاهت (حال پریشان و) مقام التجاء کسی که به دست عصیان (و گناهان می گردد) و از گناهی به گناه دیگر منتقل می شود) و مهار اختیارش را دست خطاها به هر طرف می کشد و دیو رجیم بر جان او استیلا یافته لذا در انجام فرمانت تقصیر و افراط کردم و به جانب آنچه نهی از او کردی از غرور و جهل دست دراز کردم
مانند کسی که از قدرتت بر خویش بی خبر است یا به مانند آنکه فضل و احسانت را در حق خود منکر است و بدین سبب عمر به غفلت و معصیت می گذراند) تا آن هنگام که چشم هدایت بگشاید و ابرهای عمی و ضلالت از پیش چشم بصیرتش برطرف شود (یعنی تا روز رحلت به عالم آخرت) آن روز ظلم و ستمهائی که به نفس خود کرده (همه را فرد فرد) به شمار آرد و به فکر و اندیشه در مخالفتهای پروردگارش فرورود در آن حال بر بسیاری گناهان بزرگ خود بینا شده عظمت (گناه بزرگ و عقاب سخت) مخالفت خود را به چشم مشاهده خواهد کرد (و در آن حال او را غم و اندوه و حسرت از فوت وقت و عجز از تدارک اعمال)
با شرم و خجلت و حیای بسیار به درگاه تو ای خدا روی آرزو و امیدواری آورد و از همه ی عالم دل بر کند و یک جهت با شوق و رغبت روی به سوی تو کند (و مشتاقانه اقبال به آن درگاه لطف و کرم کند) چرا که منحصرا تمام اطمینان خاطرش به تو و طمع و امیدش به طور قطع و یقین به احسان و اکرام تست و هم بیم و هراسش تنها از عقاب تست و آنجا جز تو از همه عالم طمع بریده و دلش از هر خوف و اضطراب امر مخوف و اندیشه ناکی غیر تو فارغ خواهد بود (یعنی در آن عالم بنده جز به خدا به هیچ کس امید لطف و احسانی ندارد و از هیچکس جز خدا هم ابدا خوف و هراس و اضطرابی نخواهد داشت و آنجا امیدش منحصرا به کرم و رحمت خدا و هراس و بیمش از قهر و انتقام خداست در صورتی که بندگان باید در دنیا چنین باشند که در اثر ایمان به خدا امید و بیمی جز به او نداشته باشند و به غیر خدا ابدا نظر به کسی نکنند.
(موحد چه زر ریزی اندر برش
چه شمشیر هندی نهی بر سرش
امید و هراسش نباشد ز کس
بر این است بنیاد توحید و بس)
پس در آن هنگام بنده در حضور حضرتت با حال تضرع و زاری و خشوع و خضوع ایستاده و چشم تذلل بر زمین افکنده و در پیشگاه عزتت به حال ذلت از شرم سر به زیر انداخته و با آنکه تو بر اسرار پنهانش داناتر از خود اوئی باز برای اظهار خضوع و فروتنی اسرار درونش را بر تو عرضه می دارد و نزد حضرتت برای اظهار خضوع و شرمندگی عدد گناهانش را به شماره می آورد در صورتی که تو بهتر از او بر شمارش آگاهی و هم به درگاه کرمت پناه می جوید (و از اهوال) آن روز بزرگ و واقعه عظیم که بر او در علم تو (و مشیت ازلی تو) محقق و مسلم بوده و هم از قبایح اعمالی که به حکم تقدیرت در عذاب و عقاب آن باقی مانده و ملازم او گردیده است به کرمت پناه آرد
و در عین حال ای خدا عدل تو را هرگز انکار نکند اگر هم او را عقاب کنی و عفو و کرم تو را عظیم شناسد اگر از او درگذری و به حالش ترحم کنی زیرا توئی خدای کریم (که لطف و کرمت را حد و نهایت نیست) آمرزش گناه بزرگ خلق در پیش دریای رحمت و مغفرتت بزرگ نیاید (و قطره ای ننماید).
ای پروردگار من اینک من بر آنچه امر فرمودی از دعا و التماس به درگاهت به اطاعت فرمان آمده ام (و به دعا از حضرتت درخواست می کنم و آنجا ز و وفا به وعده ات را (که بندگان را فرمودی دعا کنید به درگاهم تا مستجاب کنم) از تو اجابت دعای خود را می طلبم (پس ای خدا به وعده ات وفا کن و دعایم مستجاب فرما).
پروردگارا درود فرست بر محمد و آل پاکش و مرا با مغفرت و عفو خود ملاقات کن چنانکه من با اقرار و اعتراف (به گناهم) تو را ملاقات می کنم و مقامم را رفیع تر گردان از آنکه گناهان مرا به خاک هلاک افکند چنانکه من به خواری و فروتنی رو به درگاهت آوردم و عیب و زشتیهایم در پرده لطفت مستور دار چنانکه مرا از عقوبت و انتقامت مهلت دادی (و به حلم خود معاف داشتی و به عفو و کرمت از من درگذشتی).
پروردگارا (در حق من کرم کن) و نیت و قصد قلبم را در طاعتت پایدار گردان و معرفت و بصیرتم را در پرستش خود استوار ساز و مرا از اعمال خیر به کاری که جانم را از پلیدی و ناپاکی خطا و گناهان پاک سازد موفق بدار و مرا بر آئین (پسندیده) خود و آئین پیغمبر خویش محمد مصطفی علیه النحیه و السلام هنگام رحلت بمیران.
پروردگارا من با این حال (زار) و مقام (تذلل) از گناهان خود از بزرگ و کوچک و زشتیهای پنهان و آشکار و لغزشهای گذشته و آینده خود از همه به درگاه (عفو و کرم) حضرتت توبه می کنم آنگونه توبه ای که دیگر به معصیت و گناه با نفس هم حدیث نکرده و ابدا بازگشت به خطا و عصیان را در خیال به خاطر نگیرم (و هرگز قصد عمل زشت نکنم)
و تو ای خدا در کتاب محکم خود (قرآن عظیم) فرموده ای که البته توبه بندگانت را بپذیری و از گناهانشان (به عفو و کرم) درگذری و (هم فرمودی) که توبه کنان را دوست می داری پس ای خدای من (بر این قول و عهد خود) توبه مرا چنانکه وعده فرمودی بپذیر و اعمال زشتم را چنان که ضمانت کردی عفو کن و محبتت را با من چنانکه شرط کردی حتم و لازم گردان
و شرط من هم با تو ای پروردگار آنکه هرگز بازگشت به عملی که ناپسند تست نکنم و ضمانت کنم که دیگر به کاری که نزد تو ناشایسته است رجوع ننمایم و عهد کنم که از این پس من از جمیع معصیت و نافرمانیت دوری گزینم
ای خدای من تو به آنچه من کرده ام (از اعمال بد) تحقیقا از من به آنان آگاهتری (زیرا من معاصی خود را بسیار فراموش خواهم کرد اما تو هیچ فراموشی نخواهی داشت) (لا یعزب عن علمه مثقال ذره).
پس از گناهانم که همه را می دانی درگذر و به قدرت کامله ی خود (که هیچ کس از آن تخلف نتواند کرد) روی مرا به جانب آنچه محبوب تست بگردان
ای خدای من و به ذمه ی من حقوقی است که آنها را به خاطر دارم و حقوقی که فراموش کرده ام و تمام آنها در مقابل چشم تو که خواب ندارد و در حضور علم تو که فراموشی و نسیان نپذیرد همه عیان و مشهود است (زیرا تو بصیر و علیمی به عین ذاتت و علم حضوریت عین بصر است که به تمام کلی و جزئی بی نهایت عالم محیط است و هرگز چیزی از مقابل علم حضوری تو دور نتواند شد) پس ای خدای من تو به اهل آن حقوق که از بندگانت در ذمه ی من است عوض عطا فرما و گناهی که (در عدم ادای آن حقوق) کرده ام عفو و محو فرما و بار گران آن عصیان را (به واسطه عفو) بر من سبک گردان و مرا از آنکه بازبمانند آن عصیان مرتکب شوم نگهداری کن (و محفوظ دار)
که ای خدا توبه نگهبان من از عصیان نتواند شد مگر به حفظ و نگهداری تو و من از خطاء (و گناه و لغزشها) خودداری نتوانم الا به قوت و نیروی (لطف و عنایت) حضرتت پس بارالها تو مرا به نیروئی کافی که (با هواهای نفس و شهوات طبع و وساوس عادات و شیطان) مقاومت تواند کرد قوت و نصرت بخش و بر من عصمتی (به لطف خاص خود) بگمار که (مرا از گناه و کار زشت) منع تواند کرد.
بارالها و چه بسا بنده ای که از گناه به درگاه تو توبه کرده و او در علم غیب نزد تو (معلوم) است که توبه اش را فسخ و باطل خواهد ساخت و به جرم و گناه بازگشت می کند. من ای خدا به تو پناه می برم که این چنین بنده ای باشم پس (کرم کن و) همین توبه ی مرا توبه ای قرار ده که (ثابت بماند و) دیگر بعد از این توبه محتاج به توبه دیگر نشوم (و ابدا توبه ام را نشکنم و) آن توبه (در اثر ثبات و عزم) سبب بر محو گناهان گذشته شود و موجب سلامتی از خطا و عصیان در باقی عمر گردد.
ای خدا من از جهالت و نادانیم (در طاعت و معرفتت به درگاه لطف و حلمت) عذر خواه آمده ام و از عمل زشت خود از تو بخشش و آمرزش می طلبم پس (کرم کن و) عذرم بپذیر (و از فعل زشتم درگذر) و به لطف و احسان مرا در کنف رحمتت در آور و (در پرده) عافیتت (به فضل و کرم) مستور و محفوظ دار
ای خدا و من (به توفیق تو) از هر چه خلاف اراده تست و یا هر چه سبب زوال محبت تست از خطرات قلب و نگاه چشم و گفتار زبان از همه به درگاهت توبه می کنم آن چنان توبه ای که به آن توبه تمام اعضاء و جوارحم از ترک اداء حقوقت سلامت بماند و از آنچه ستمکاران می ترسند که آن الم سطوتها (و قهر و انتقام) تست در امان خود ایمنی بخشی (یعنی پروردگارا من به توفیق تو توبه ای می کنم که قلبم را از خواطر شیطانی و اندیشه های کج و فکر و خیالات باطل نگاهدارد و چشمم را از نگاه خیانت و نگاه حسد و شهوت و خشم و غضب با خلق حفظ کند و زبانم را از تهمت و غیبت و دروغ و بدگوئی و دشنام مردم محفوظ گرداند به توبه ای که حقوق تو را ادا کنم و در حق بندگانت هم ظلم و جور نکنم تا در قیامت و در هر عالم از سطوات قهر و انتقامت در امان باشم)
ای خدا پس تو هم بر تنهائی (و بی کسی) من در پیشگاه حضرتت ترحم کن (که من اینجا در حضور تو غیر تو کسی و فریاد رسی و یار و مونسی ندارم غریب و تنها و بی یار و یاورم در این حال به حالم ترحم فرما) و از ترس و وحشت قلبم و بیم و اضطراب ارکان وجودم از هیبت قهر و جلالت بر من ترحم کن (که ابدا تاب هیبت و جلال تو را ندارم نه من بلکه تمام قوای عالی و دانی عالم تاب قهر و سطوت و جلال و مهابت و هیبت و انتقام تو را نخواهند داشت).
ای خدای من مرا گناهان در پیشگاه حضورت سخت با ذلت و خواری به پا داشته پس اگر من سکوت کنم (و به درگاهت ناله و فریاد نکنم) کسی از طرف من سخنی (به عذرخواهی و شفاعت) نخواهد گفت و اگر خود شفاعت خویش کنم به شفاعت اهلیت ندارم (و شفاعتم مقبول نخواهد شد) که هیچ بنده مجرم عاصی پر گناه ستمکار قابل آنکه نزد سلطان شفیع خود شود نخواهد بود
(تبصره البته باید دانست که در این دعای توبه این سخنان و بلکه تمام ادعیه که امام علیه السلام به درگاه خدا عرضه می دارد تعلیم طریق توبه و دعاست به امت زیرا اگر به ظاهر آن مقصود باشد امام معصوم است و عصیان و گناهی ندارد تا توبه از آن کند پس به طور کلی این اظهارات یا مقام تذلل و عبودیت است یا حسنات الابرار سیئات المقربین است یا غرض از آن کیفیت دعا و تعلیمات کلی به امت آموختن است برای رابطه با خدا و طریق راز و نیاز با حق و شرح اموری که به بندگان در راه معرفت و عبودیت و عرض حاجت به درگاه عزت حضرت احدیت تعلمش لازم و تذکرش ضرور است خواهد بود و تمام پیمبران و رسول اکرم و آل اطهارش گناه به معنی مخالفت به امر خدا و ترک طاعت واجب ابدا ندارند لذا این اظهارات بر محملهائی باید توجیه شود که با مقام و منصب عصمت و طهارت مناسب باشد پیغمبر اکرم نیز که فرمود انی لا ستعفر الله فی کل یوم سبعین مره نه مقصود استغفار و توبه از گناه و عصیانست چون با دلیل متقن عقل و نقل و کتاب و سنن انبیاء و اولیاء جمیعا معصومند و گناهشان ترک اولی خواهد بود و خصوص خاتم النبیین و اوصیاء آن حضرت همه منزه از عصیان بلکه به شاید مبرا از ترک اولی نیز باشند صلواه الله علیهم اجمعین).
خدایا درود فرست بر محمد و آل پاکش و کرمت را بر خطا و گناهم شفیع می ساز و بر گناهانم به عفو و رحمتت بازگشت فرما (یعنی به کرم و بزرگواری گناهانم ببخش) و کیفر اعمالم را عذاب و عقوبتت قرار مده (بلکه به عفو و رحمتت حواله کن) و نعمت و احسانت را بر من وسیع و منبسط قرار ده و (زشتی) مرا در پرده (لطف و کرم) به پوشان و با من آن کن که سلطان عزیز بزرگواری با بنده ذلیل و خواری که به درگاهش تضرع و زاری می کند خواهد کرد که البته آن سلطان با آن بنده ترحم و بخشش می کند یا با من چنان کن که شخصی دارا و غنی (با کرم وجود) با فقیر بینوائی که به درگاهش عرض نیاز و اظهار حاجت می کند آن خواهد کرد و او محققا با فقیر زار کرم و احسان می کند (و نعمت و رفعت می بخشد) پس تو که ارحم الراحمینی البته ترحم خواهی کرد.
ای خدا من وسیله پناه یافتن به درگاه تو جز عزت و بزرگواریت ندارم پس مرا در حرز رحمتت پناه ده و ای خدا من شفیعی (که از گناهانم به درگاهت شفاعت کند) ندارم تو فضل و کرمت را شفیع من گردان (که بهترین شفیع بندگان گنهکار همان لطف و کرم خداست) و ای خدا خطا و گناهانم سخت مرا ترسان و هراسان ساخته تو (کرم فرما و) به عفو و بخششت دلم را از این خوف و هراس ایمن ساز.
ای خدا من تمام این سخنانی که به درگاهت عرض کردم چنان نیست که اعمال بد خود را نمی دانم و یا گذشته و سابقه افعال زشتم را فراموش کرده ام لیکن برای آن این اظهارات را می کنم که آسمان و هر که در آن آفریده شده و زمین و هر که به روی آن وجود دارد همه ناله پشیمانی مرا بشنوند و فریاد و التجاء مرا به توبه و انابه به درگاه کرمت بنگرند
که شاید از آنان (که در آسمان و زمینند) کسی به رحمتت بر حال زار من و موقف سخت (و حال پریشان) من ترحم کند یا بر احوال (و اهوال قلب فکارم) رقت آرد و عطوفت کند تا از او به دعائی در حق خود نائل شوم که آن دعای او از دعاهای من نزد تو بهتر پذیرفته شود (و زودتر مستجاب شود) تا کسی (از آن اهل آسمان و زمین) که شفاعتش به پیشگاه حضرتت از شفاعت من محکمتر است (و مقبولتر) شفاعت او از قهر و غضبت موجب نجات من گردد و سبب فوز و کامیابی من به مقام رضا و خشنودی تو شود (یعنی ای خدا من می دانم که گناه و خطایم بسیار است و هیچ سوابق اعمال زشتم را فراموش نکرده و لذا قابل آن نیستم که به درگاهت دعا کنم و به اجابت رسد اما این همه دعا و التماس به گفتار گوناگون به درگاهت از آن می کنم که شاید از اهل آسمان و زمین فرشتگان رحمت و بندگان با صدق و حقیقت ناله و فریاد و فغانم برخی بشنوند و به حالم ترحم کنند و بر من دعائی و شفاعتی به درگاهت کنند که در حق من پذیرفته شود و موجب رضا و خشنودی حضرتت از من گردد و مرا به سعادت ابد نائل سازد و کشتیم به ساحل نجات و فیروزی رساند با آنکه همان ترحم و رقت قلب و عطوفت خلق هم رشحه ای از دریای رحمت بی انتهای تو و از منبع اسم رئوف و رحیم تست پس نظرم به ترحم خلق نیز چشم به رحمت واسعه ی تست نه طمع به خلق که بی افاضه و احسان تو خلق آسمان و زمین همه فقیر الذات ربطی الوجود معدوم الهویه اند و لا مدبر و لا مقدر و لا موثر فی الوجود الا الله تعالی شانه و سلطانه)
ای خدا اگر ندامت و پشیمانی از گناه توبه است و بازگشت به درگاه تست من از همه عالم نادم و پشیمان ترم (که بیش از همه بر سختی عقابت آگاهم و اگر (عزم) ترک معصیت انابه و رجوع است به آن درگاه باز من اول انابه کننده به حضرتت خواهم بود (که من صبح و شام به درگاهت به لابه و انابه مشغولم) و اگر استغفار و طلب آمرزش از حضرتت موجب محو گناهانست من هم از مستغفران و آمرزش طلبان درگاه توام.
ای خدا چنانکه (بندگان گنهکار را) امر به توبه فرمودی و قبول توبه آنها را ضمانت کردی و خلق را ترغیب و تحریص به دعا نمودی و به آنان وعده اجابت کردی پس ای خدا درود فرست بر محمد و آل پاکش و توبه ی مرا هم به کرمت قبول فرما و مرا به محل محرومی و ناامیدی از درگاه رحمت (بی انتهای) خود بازمگردان که همانا توئی که بسیار (و بی نهایت) بر بندگان گناهکارت توبه پذیری و در حق خطاکاران تائب و نالان به درگاهت بی حد مهربانی خدایا درود فرست بر محمد و آل پاکش (و این تحیت و ثنای ما بر آن حضرت سپاسگذاری ماست) زیرا به وجود آن بزرگوار تو ما امت را (به توحید معرفت و طاعت و سعادت ابد) هدایت فرمودی
و نیز درود فرست بر محمد و آل پاکش (باز بدین سبب بر او طلب درود و رحمت از تو می کنم) که آن حضرت ما را (از ورطه جهل و شرک و ارجاس جاهلیت و ذلت و نکبت رهانید و از فقر مالی و فقر عقلی و اخلاقی و اجتماعی و فقر علمی و عملی) به واسطه آن وجود مبارک (که مظهر رحمت واسعه تست ما امت را نجات دادی و باز درود و رحمت فرست ای خدا بر محمد و آل پاکش چنان رحمتی که ما را (از قهر و عقاب و رنج و عذاب) روز قیامت نجات دهد که آن روز بیچارگی و فقر و حاجت جمیع خلائق است به حضرتت ای خدا همانا تو تنها بر کلیه ی اشیاء قادر و توانائی و این شفاعت به رحمتت از ما امت بسی بر تو سهل و آسانست (پس کرم کن و به شفاعت آل رسول گرامی که مظهر رحمت واسع تست ما امت مرحومه را از قهر و عقاب خود نجات ده و به رحمت ابد و بهشت سرمد مقام بخش).