امام علی بن ابی‌طالب

این جزئیات با کمک هوش مصنوعی از متن انگلیسی ترجمه شده و در حال بازبینی است؛ متن معتبر، متن انگلیسی است.

1. فرزند ابوطالب، پسر عبدالمطلب، پسر هاشم، و از فاطمه بنت اسد (الارشادِ شیخ مفید)؛ نخستین فرزند بنی‌هاشم از جانب پدر و مادر (دائرةالمعارف فارسی). پسرعمو و داماد رسول خدا، شوهر حضرت فاطمه، پدر امام حسن و امام حسین، و امام نخست؛ هر امام بعدی از نسل اوست.
2. در داخل کعبه در مکه، در روز جمعه 13 رجب، در سال 30 پس از عام‌الفیل (600 میلادی) به دنیا آمد (الارشادِ شیخ مفید). ولادت او در کعبه را عالمان شیعه مانند شیخ صدوق، سید رضی، شیخ مفید و ابن شهرآشوب، و عالمان سنی مانند حاکم نیشابوری، گنجی شافعی و مسعودی نقل کرده‌اند (الغدیرِ امینی). روایات می‌گویند دیوار کعبه برای مادرش شکافت و او در روز 4 با فرزندش بیرون آمد.
3. هنگامی که قحطی در مکه رخ داد او 6 ساله بود و پیامبر او را به خانه خود برد (السیرة النبویةِ ابن هشام). امام علی یادآور شد: او مرا به سینه خود می‌چسباند و من در بسترش می‌خوابیدم، چنان نزدیک که بوی او را حس می‌کردم؛ غذا را می‌جوید و به من می‌خوراند؛ در سخنم دروغی و در کردارم عیبی نمی‌یافت (نهج‌البلاغه، خطبه 192).
4. او نخستین مردی بود که در 10 سالگی به پیامبر ایمان آورد و با او در کوه‌های پیرامون مکه نماز گزارد (الغدیرِ امینی؛ تاریخ طبری). احمد بن حنبل روایت می‌کند که پیامبر به فاطمه گفت او را به کسی از امتش تزویج می‌کند که پیش از همه اسلام آورد و از همه آنان داناتر و شکیباتر است (فضائل امیرالمؤمنینِ احمد بن حنبل).
5. هنگامی که پیامبر پسران عبدالمطلب را گرد آورد و پرسید چه کسی او را یاری می‌کند و برادر، وصی و جانشین او خواهد بود، تنها علی، که کوچک‌ترین آنان بود، پاسخ داد؛ پیامبر گفت: این برادر من و جانشین من در میان شماست؛ به او گوش دهید و از او فرمان برید (تاریخ طبری).
6. در شب هجرت او در بستر پیامبر خوابید در حالی که قاتلان قریش خانه را محاصره کرده بودند، تا پیامبر بتواند نادیده بیرون رود (الکاملِ ابن اثیر؛ بحارالانوار). مفسران می‌گویند آیه 2:207، «و از میان مردم کسی است که جان خود را برای طلب خشنودی خدا می‌فروشد»، درباره این واقعه نازل شد (التفسیر الکبیرِ فخر رازی؛ المیزانِ طباطبایی). سپس بدهی‌های پیامبر را پرداخت و امانت‌های سپرده‌شده به او را بازگرداند و با فاطمه بنت اسد و حضرت فاطمه هجرت کرد.
7. هنگامی که پیامبر میان مهاجران و انصار پیمان برادری بست، علی را برادر خود گرفت و به او گفت: تو در این جهان و جهان دیگر برادر منی (اعیان الشیعةِ امین).
8. پس از بدر، در 25 سالگی، با حضرت فاطمه ازدواج کرد (تاریخ طبری؛ مقاتل الطالبیین)، پس از آنکه پیامبر خواستگاران دیگر را بازگرداند و گفت در باره او منتظر وحی است (بحارالانوار؛ المعجم الکبیرِ طبرانی). روایات در تاریخ اختلاف دارند: 1 ذی‌الحجه 2 هجری (مسار الشیعةِ مفید)، یا شوال، یا 21 محرم. فرزندان آنان حسن، حسین، زینب و ام‌کلثوم، و محسن بودند که پیش از تولد از دست رفت (الارشاد؛ مناقب آل ابی‌طالبِ ابن شهرآشوب).
9. در بدر در سال 2 هجری او ولید بن عتبه را در نبرد تن‌به‌تن کشت و بسیاری از سران قریش را (تاریخ طبری)؛ شمار آنان مختلف است: 22 به گفته واقدی، 36 به گفته مفید. در احد او از اندک کسانی بود که نگریخت و از پیامبر دفاع کرد؛ آوایی شنیده شد: «جوانی جز علی و شمشیری جز ذوالفقار نیست»، و پیامبر گفت: من از علی‌ام و علی از من است (الکافی 8:110؛ الکاملِ ابن اثیر).
10. در جنگ خندق در سال 5 هجری او دعوت عمرو بن عبدود، که از خندق گذشته بود، را پذیرفت و او را کشت (السیرة النبویةِ ابن هشام؛ تاریخ طبری؛ المغازیِ واقدی). پیامبر گفت که ضربت علی در آن روز از عبادت همه جن و انس برتر بود (بحارالانوار 20:216).
11. در خیبر در سال 7 هجری پیامبر پرچم را به او داد و گفت به دست مردی خواهد رسید که خدا و پیامبرش را دوست دارد و خدا و پیامبرش او را دوست دارند (صحیح مسلم)؛ او دروازه قلعه را کند و تا پایان جنگ به‌عنوان سپر از آن استفاده کرد (الارشاد 1:128).
12. هنگامی که پیامبر او را در سال 9 هجری در جریان لشکرکشی به تبوک، تنها جنگی که او از آن بازماند، جانشین خود در مدینه کرد، پیامبر به او گفت: آیا خشنود نیستی که نسبت تو به من مانند نسبت هارون به موسی باشد، جز اینکه پس از من پیامبری نیست؟ (الارشاد؛ صحیح بخاری؛ صحیح مسلم؛ سنن ترمذی). این حدیث منزلت است.
13. پیامبر او را فرستاد تا آیات آغازین سوره برائت را در منا به مشرکان ابلاغ کند، با این دستور که تنها پیامبر یا کسی که از اوست می‌تواند آن را برساند (السیرة النبویةِ ابن هشام). در مباهله او «انفسنا» در آیه 3:61 است، و او از اهل کسای آیه تطهیر، 33:33، است (الخصالِ صدوق؛ مجمع البیانِ طبرسی).
14. او در حال رکوع در نماز انگشتر خود را به گدایی داد و آیه ولایت نازل شد: «ولی شما تنها خدا و پیامبر او و مؤمنانی هستند که نماز را برپا می‌دارند و در حال رکوع زکات می‌دهند» (5:55) (التفسیر الکبیرِ فخر رازی؛ المیزان؛ شواهد التنزیلِ حاکم حسکانی). ایجی در المواقف می‌نویسد که مفسران اتفاق دارند که این آیه درباره علی نازل شد.
15. در 18 ذی‌الحجه 10 هجری، در غدیر خم، پس از آیه «ای پیامبر، آنچه از سوی پروردگارت به تو نازل شده ابلاغ کن» (5:67) (تفسیر قمی؛ تفسیر عیاشی؛ الدر المنثورِ سیوطی)، پیامبر دست علی را بالا گرفت و گفت: «هر که من مولای اویم، علی مولای اوست. خدایا، هر که او را دوست دارد دوست بدار و با هر که با او دشمنی کند دشمن باش» (مسند احمد بن حنبل؛ سنن ترمذی). اصحاب، از جمله عمر، به او تبریک گفتند (تاریخ بغداد). مفسران شیعه، و برخی از سنی، بر آنند که آیه «امروز دین شما را برایتان کامل کردم» (5:3) در آن روز نازل شد (تفسیر نمونه).
16. پیامبر گفت: علی با حق است و حق با علی است (الکافی 1:294؛ کفایة الاثر)؛ احادیثی با این مضمون در سنن ترمذی و تاریخ مدینة دمشق نیز آمده است. او دستور داد همه درهایی که به مسجد او باز می‌شد جز درِ علی بسته شود و گفت به این کار فرمان یافته است (کنز العمال).
17. در حالی که او و بنی‌هاشم پیامبر را غسل می‌دادند و به خاک می‌سپردند، گروهی در سقیفه بنی‌ساعده ابوبکر را برگزیدند (الارشاد 1:186). او بیعت نکرد؛ عالمان شیعه بر آنند که هر بیعت بعدی از روی اجبار بود، و شیخ مفید بر آن است که او هرگز بیعت نکرد (الفصول المختارة). برای وادار کردن او به خانه حمله شد و حضرت فاطمه آسیب دید (السقیفة و فدکِ جوهری؛ الاحتجاجِ طبرسی). او با او به خانه‌های انصار رفت تا حق خود را به آنان یادآوری کند (شرح نهج‌البلاغه ابن ابی‌الحدید)، و خطبه شقشقیه اعتراض او را ثبت کرده است.
18. در 25 سال پس از آن او قرآن را گرد آورد و در 6 ماه پس از رحلت پیامبر آن را به پایان رساند (الفهرستِ ابن ندیم؛ الاتقانِ سیوطی؛ بحارالانوار)؛ پیشنهاد کرد که هجرت مبدأ تقویم اسلامی باشد (المستدرکِ حاکم؛ تاریخ یعقوبی)؛ و قنات‌ها کند، نخل‌ها کاشت، مسجدها ساخت، 1000 برده آزاد کرد و زمین‌هایی وقف کرد که درآمد سالانه آن به 40 هزار دینار می‌رسید (مناقب آل ابی‌طالبِ ابن شهرآشوب).
19. در شورای شش‌نفره او شرط پیروی از سیره دو خلیفه نخست را نپذیرفت و گفت به اندازه دانش و توان خود به کتاب خدا و سیره پیامبر عمل خواهد کرد (الکاملِ ابن اثیر). در ذی‌الحجه 35 هجری (656 میلادی)، به اصرار مردم، خلافت را پذیرفت و خواست که بیعت آشکارا در مسجد انجام شود (تاریخ طبری)؛ در نخستین خطبه خود دستور بازگرداندن ثروتی را که به ستم گرفته شده بود و سهم برابر همه از بیت‌المال را داد.
20. او 3 جنگ را که بر او تحمیل شد جنگید: جمل در نزدیکی بصره در سال 36 هجری در برابر بیعت‌شکنان، که پس از آن مردم بصره را بخشید و عایشه را با احترام به مدینه بازگرداند (تاریخ طبری؛ شرح نهج‌البلاغه ابن ابی‌الحدید)؛ صفین در برابر معاویه، که در آن قرآن‌ها به اشاره عمرو بن عاص بر نیزه‌ها برافراشته شد و یاران خود او حکمیت را بر او تحمیل کردند (وقعة صفینِ نصر بن مزاحم)؛ و نهروان در برابر خوارج، که خود آغازگر جنگ بودند.
21. در صفین، هنگامی که یاران او فرات را که سپاه معاویه بر آنان بسته بود بازپس گرفتند، او از منع آب آنان خودداری کرد: هرگز چنین نخواهیم کرد. بگذارید از بخشی از فرات استفاده کنند (شرح نهج‌البلاغه ابن ابی‌الحدید). ابن ابی‌الحدید همچنین نقل می‌کند که خود معاویه مردی را که علی را بخیل خوانده بود سرزنش کرد: اگر علی یک انبار طلا و یک انبار کاه داشت، نخست طلا را می‌بخشید.
22. او غذای خود را به نیازمند، یتیم و اسیر داد (76:8)، و گفته می‌شود آیه «کسانی که مال خود را شب و روز، پنهان و آشکار، انفاق می‌کنند» (2:274) درباره 4 درهمی است که او به این 4 شیوه داد (شرح نهج‌البلاغه ابن ابی‌الحدید). او نان جو را از کیسه‌ای سربسته می‌خورد تا کسی آن را با روغن نرم نکند، و درشت‌ترین جامه را می‌پوشید، در حالی که ثروت حکومت از دستان او می‌گذشت.
23. در سپیده‌دم 19 رمضان 40 هجری، در مسجد کوفه، خوارجی عبدالرحمن بن ملجم مرادی او را با شمشیری زهرآلود زد؛ او در 21 رمضان، در 63 سالگی به شهادت رسید (الارشادِ شیخ مفید). او به پسرانش گفت قاتلش را تنها یک ضربت بزنند و او را مثله نکنند، و آخرین سفارش او قرآن، نماز، یتیمان و همسایگان بود (نهج‌البلاغه).
24. حسن، حسین، محمد بن حنفیه و عبدالله بن جعفر او را پنهانی در غریین، نجف امروزی، به خاک سپردند تا امویان و خوارج نتوانند قبر او را بی‌حرمت کنند؛ قبر پنهان ماند تا امام صادق آن را آشکار کرد (الارشاد؛ فرحة الغریِ ابن طاووس؛ الغاراتِ ثقفی). خطبه‌ها، نامه‌ها و سخنان او را شریف رضی در نهج‌البلاغه گرد آورد.