امام محمد تقی جواد

این جزئیات با کمک هوش مصنوعی از متن انگلیسی ترجمه شده و در حال بازبینی است؛ متن معتبر، متن انگلیسی است.

1. او پسر امام علی الرضا و نهمین امام شیعه است. مادرش سبیکه از خانواده ماریه قبطیه، همسر پیامبر، بود؛ برخی منابع نام او را خیزران، نوبیه یا ریحانه ذکر کرده‌اند (الکافی؛ بحار الانوار؛ مناقب ابن شهرآشوب). کنیه‌اش ابوجعفر بود و روایات او را ابوجعفر ثانی می‌نامند تا با امام باقر اشتباه نشود.
2. در مدینه در سال 195 هجری (811) به دنیا آمد (الارشاد شیخ مفید؛ اعلام الوری). روز مشهور، 10 رجب، را شیخ طوسی ذکر کرده است (مصباح المتجهد)؛ گزارش‌های دیگر 15 یا 19 رمضان را می‌گویند.
3. امام رضا پیش از او فرزندی نداشت و برخی شایعه پراکندند که سلسله امامت قطع خواهد شد (الکافی). هنگامی که نوزاد را نزد او آوردند، امام رضا او را مبارک‌ترین فرزندی خواند که برای شیعه متولد شده است (بحار الانوار).
4. امام رضا بارها او را جانشین خود نامید. وقتی از او پرسیدند چه کسی پس از او خواهد آمد، به پسر بچه‌ای که پیش رویش ایستاده بود اشاره کرد؛ و گفت: این ابوجعفر است؛ من او را در جای خود نشانده‌ام (الارشاد شیخ مفید). الکافی، الارشاد، اعلام الوری و بحار الانوار هر یک فصلی از روایات درباره امامت او دارند.
5. او زمانی امام شد که پدرش در سال 203 هجری (818) به شهادت رسید، در حدود هشت سالگی (فرق الشیعه نوبختی). برخی شیعیان به عمویش عبدالله بن موسی روی آوردند، تا اینکه از او پرسش کردند و او را ناتوان از پاسخ یافتند؛ بیشتر یاران امام رضا امام جواد را پذیرفتند (فرق الشیعه).
6. به کسانی که در امامت امامی چنین جوان شک داشتند، پاسخ از قرآن آمد: یحیی در کودکی به او حکم داده شد (19:12)، و عیسی از گهواره سخن گفت. امام رضا گفته بود که عیسی هنگام نبوت از پسر او کوچک‌تر بود، و خود امام جواد به سلیمان استناد کرد که داوود او را در حالی که پسری چوپان بود جانشین خود کرد (الکافی).
7. شیعیان بغداد و شهرهای دیگر که برای حج به مدینه آمده بودند پرسش‌های خود را به عبدالله بن موسی عرضه کردند که پاسخ‌هایش نادرست بود، و سپس به امام جواد که به درستی پاسخ داد، و شاد شدند و برای او دعا کردند (دلائل الامامه؛ بحار الانوار).
8. هنگامی که مأمون پیشنهاد ازدواج دخترش ام‌الفضل با امام را داد، اشراف عباسی اعتراض کردند و جلسه‌ای در بغداد ترتیب داده شد که در آن قاضی القضات یحیی بن اکثم او را بیازماید. یحیی درباره محرمی پرسید که شکار را می‌کشد. امام موارد مختلفی را که پرسش می‌توانست بر آن دلالت کند برشمرد و پرسید کدام را قصد کرده است؛ یحیی نتوانست پاسخ دهد و امام برای هر مورد حکم را بیان کرد. علمای عباسی و درباریان تسلط او بر فقه را تصدیق کردند (الاحتجاج طبرسی).
9. نه مناظره از او گزارش شده است، که چهار مورد با یحیی بن اکثم و یکی با احمد بن ابی داوود، قاضی القضات بغداد، درباره حج، طلاق، حد سرقت و مسائل اعتقادی است (الاحتجاج طبرسی). در یکی، هنگامی که یحیی روایاتی در ستایش ابوبکر و عمر نقل کرد، امام با دستور پیامبر پاسخ داد که هر حدیثی که به او نسبت داده می‌شود را با کتاب خدا و سنت او بسنجند، و نشان داد که یکی از آن روایات با آیه: ما از رگ گردن به او نزدیک‌تریم (50:16) مخالف است (الاحتجاج).
10. مأمون دخترش ام‌الفضل را به درخواست خود امام در سال 202 هجری (تاریخ طبری) یا 215 هجری (اثبات الوصیه مسعودی) به ازدواج او درآورد؛ امام مهریه را به اندازه مهریه حضرت فاطمه، 500 درهم، تعیین کرد (مناقب ابن شهرآشوب). شیخ مفید این ازدواج را به احترام مأمون به او نسبت می‌دهد (الارشاد)؛ برخی پژوهشگران در آن وسیله‌ای برای زیر نظر گرفتن امام و پیوندهایش با شیعه می‌بینند.
11. او از ام‌الفضل فرزندی نداشت؛ همه فرزندانش از سمانه مغربیه بودند (مناقب ابن شهرآشوب). شیخ مفید چهار فرزند را نام می‌برد: علی که امام هادی شد، موسی، فاطمه و امامه (الارشاد)؛ منابع دیگر دخترانی به نام‌های حکیمه، خدیجه و ام‌کلثوم را می‌افزایند.
12. در بغداد معتصم از فقها پرسید دست دزد از کجا بریده می‌شود؛ برخی گفتند مچ، دیگران آرنج. چون نظر او را خواستند، امام گفت فقط چهار انگشت بریده می‌شود، با استناد به: سجده‌گاه‌ها از آن خداست (72:18). معتصم حکم او را پذیرفت (تفسیر عیاشی؛ بحار الانوار).
13. ابو هاشم جعفری از او درباره آیه چشم‌ها او را درنمی‌یابند (6:103) پرسید، او ادعای دیده شدن خدا با چشم را رد کرد: تصورات قلب از دیدن دقیق‌تر است، و اگر آنها او را درنیابند، چشم‌ها نمی‌توانند او را ببینند (الکافی). او همچنین غالیان مانند ابو الخطاب و پیروانش را رد کرد (اختیار معرفه الرجال کشی).
14. لقب او جواد، بخشنده، به بخشش او پیوند دارد (حیات الامام محمد الجواد قرشی). امام رضا از خراسان نوشت که از درِ پشتی بیرون نرود تا از کسانی که برای درخواست می‌آیند دوری کند، بلکه طلا و نقره همراه ببرد و پیش از آنکه کسی درخواست کند ببخشد (الکافی).
15. زیر نظر دولت او بیشتر از طریق نمایندگان و نامه‌ها به شیعه می‌رسید. او در بغداد، کوفه، اهواز، بصره، همدان، قم، ری، سیستان و بست نمایندگانی داشت، از جمله علی بن مهزیار، زکریا بن آدم قمی و صفوان بن یحیی (الغیبه طوسی؛ رجال نجاشی)؛ بخش زیادی از تعالیم او در پاسخ‌های مکتوبش به پرسش‌های آنها باقی مانده است.
16. شیخ طوسی 117 نفر از یاران او را فهرست کرده است (رجال طوسی)، از جمله عبدالعظیم حسنی، علی بن مهزیار، احمد بن ابی نصر بزنطی و احمد بن محمد برقی. حدود 250 حدیث از او روایت شده است (مسند الامام الجواد عطاردی).
17. معتصم او را از مدینه به بغداد فراخواند. او در 28 محرم 220 هجری وارد شهر شد و در ذی‌القعده همان سال (835) در آنجا به شهادت رسید، در بیست و پنج سالگی، جوان‌ترین امام در هنگام شهادت (الارشاد شیخ مفید). برخی منابع آخرین روز ذی‌القعده (اعلام الوری) و دیگران 5 یا 6 ذی‌الحجه (تاریخ الائمه ابن ابی الثلج) را ذکر کرده‌اند.
18. گزارش‌ها قاتلان او را متفاوت نام می‌برند. مسعودی ثبت کرده است که معتصم و جعفر، پسر مأمون، قتل او را نقشه کشیدند و ام‌الفضل به تحریک برادرش به او انگور زهرآلود داد و سپس از پشیمانی گریست (اثبات الوصیه). گزارش دیگری می‌گوید معتصم که قاضی ابن ابی داوود او را علیه امام تحریک کرده بود، او را مسموم کرد (تفسیر عیاشی)؛ گزارش دیگر اینکه اشنا، خدمتکار معتصم، نوشیدنی زهرآلودی به او خوراند (مناقب ابن شهرآشوب؛ بحار الانوار). شیخ مفید نوشته است که مسمومیت گزارش شده اما برای او ثابت نشده است (الارشاد).
19. او در کنار جدش امام موسی کاظم در قبرستان قریش در بغداد به خاک سپرده شد (مناقب ابن شهرآشوب؛ بحار الانوار)؛ این زیارتگاه کاظمین و همچنین جوادین، به نام دو امامی که در آنجا دفن شده‌اند، نامیده می‌شود.
20. علمای سنی دانش، پارسایی و بخشندگی او را ستوده‌اند؛ برخی نوشته‌اند که مأمون او را به دامادی برگزید زیرا با وجود سن کم، در دانش و بردباری از همه علما پیشی گرفته بود (تذکره الخواص سبط ابن جوزی؛ الصواعق المحرقه ابن حجر هیتمی).
21. بسیاری از شیعیان برای روزی و نیازهای دنیوی خود از او شفاعت می‌جویند و او را باب الحوائج می‌نامند. علامه مجلسی ثبت کرده است که ابو الوفا شیرازی، زندانی و در ترس از جان خود، پیامبر را در خواب دید که به او گفت برای چنین نیازهایی به پسرش جواد روی آورد (دعوات راوندی؛ بحار الانوار).
22. امام هادی در پاسخ به نامه‌ای درباره زیارت قبور امام حسین، امام کاظم و امام جواد پاسخ داد که امام حسین اولویت دارد، و زیارت هر سه کامل و پاداش بزرگی دارد (الکافی).