امام علی بن الحسین زین‌العابدین

این جزئیات با کمک هوش مصنوعی از متن انگلیسی ترجمه شده و در حال بازبینی است؛ متن معتبر، متن انگلیسی است.

1. امام چهارم شیعه؛ فرزند امام حسین و پدر امام باقر. امامت او ۳۴ سال، از عاشورای ۶۱ هجری، به درازا کشید (الارشاد شیخ مفید؛ الکافی).
2. نام مادر او مورد اختلاف است. شهربانو شناخته‌شده‌ترین است، گفته شده دختر یزدگرد، آخرین پادشاه ساسانی، که در زادن او درگذشت (الارشاد؛ عیون اخبار الرضا شیخ صدوق)؛ نام‌های دیگری نیز آمده است، و برخی تاریخ‌نگاران معاصر، مانند سید جعفر شهیدی، در تبار شاهانه ایرانی او تردید کرده‌اند.
3. بر پایه دیدگاه مشهور در ۳۸ هجری (۶۵۹ میلادی) در مدینه زاده شد، پس بخشی از زندگی امام علی را دید و در کربلا حدود ۲۳ ساله بود؛ امام صادق گفت که او در ۵۸ سالگی درگذشت (الطبقات الکبری ابن سعد؛ کشف الغمه). برخی گزارش‌ها ولادت او را نزدیک ۴۸ هجری می‌دانند (شرح الاخبار قاضی نعمان).
4. او را به سبب عبادتش زین‌العابدین خواندند: مالک بن انس گزارش می‌کند که او روزی هزار رکعت نماز می‌گزارد (العبر ذهبی)، و زهری روایت کرد که پیامبر گفت در روز رستاخیز منادی می‌پرسد: «زین‌العابدین کجاست؟»، و گویی فرزندم علی بن الحسین را می‌بینم (علل الشرایع صدوق). او را ذوالثفنات خواندند به سبب پینه‌هایی که سجده بر پیشانی، کف دستان و زانوهایش نهاده بود (وفیات الاعیان؛ مروج الذهب).
5. چون به نماز می‌ایستاد می‌لرزید؛ پرسیدند چرا، گفت: آیا می‌دانید پیش چه کسی می‌خواهم بایستم؟ (سیر اعلام النبلاء ذهبی؛ العقد الفرید). مالک بن انس گزارش می‌کند که چون احرام بست و تلبیه گفت، بیهوش شد و از مرکبش فرو افتاد (سیر اعلام النبلاء).
6. احادیث روشن در منابع شیعه او را جانشین پدرش می‌نامند (الکافی)، و احادیث پیامبر در نام بردن امامان نام او را در بر دارد (الاختصاص؛ اعلام الوری). شیخ مفید برتری او در دانش و عمل را دلیل می‌آورد (الارشاد). شمشیر و زره پیامبر، که نزد امام برحق نگاه داشته می‌شد، با او بود، چنان‌که حتی ابن سعد ثبت کرده است (الارشاد؛ الطبقات الکبری).
7. در کربلا سخت بیمار بود و نجنگید. چون مردان برای کشتن او آمدند، برخی گفتند: همین بیماری او را بس است (الارشاد؛ اعلام الوری). در کاخ ابن زیاد در کوفه باز فرمان کشتن او داده شد؛ شفاعت حضرت زینب و سخنان استوار خود او نجاتش داد (الفتوح ابن اعثم؛ مقتل الحسین خوارزمی).
8. او را با جامعه، زنجیری که دست‌ها را به گردن می‌بست، به اسارت بردند، و چون از بیماری توان نشستن نداشت پاهایش را زیر شکم شتر بستند (الامالی طوسی؛ مقتل الحسین خوارزمی). از او نقل است: مرا بر شتری لنگ و لاغر سوار کردند، در حالی که سر حسین بر نیزه بود، زنان پشت سر من و نیزه‌ها گرد ما (اقبال الاعمال ابن طاووس).
9. در مسجد دمشق خطبه‌ای خواند که در آن خود، پدر و نیایش را به مردم شناساند و به آنان گفت آنچه یزید و کارگزارانش پراکنده بودند دروغ بود: پدرش شورشی نبود، بلکه برای حق قیام کرد (مثیر الاحزان ابن نما؛ الملهوف ابن طاووس؛ زندگانی علی بن الحسین سید جعفر شهیدی). پس از خطبه او و خطبه حضرت زینب، افکار در دمشق دگرگون شد و یزید خانواده را از ویرانه‌ای بی‌سقف به خانه‌ای نزدیک کاخ خود برد (الارشاد).
10. خطبه‌ای در کوفه نیز به او نسبت داده‌اند، اما تاریخ‌نگاران در آن تردید دارند: جمله‌هایش به خطبه دمشق می‌ماند، و راویان شاید آن دو را با هم آمیخته‌اند (زندگانی علی بن الحسین شهیدی).
11. امام صادق روایت کرد که او ۴۰ سال بر پدرش گریست، روزها روزه و شب‌ها به نماز؛ چون غذا و آب برای افطارش می‌آوردند می‌گفت: فرزند رسول خدا گرسنه کشته شد، فرزند رسول خدا تشنه کشته شد، و می‌گریست تا اشکش با غذا و نوشیدنی‌اش آمیخته می‌شد (بحار الانوار؛ اللهوف؛ نفس المهموم).
12. در قیام حره در مدینه (۶۳ هجری) او از شورش کناره گرفت. چون مروان بن حکم، دشمن اهل بیت، کسی را برای پناه دادن به خانواده‌اش نیافت، امام آنان را با خانواده خود به ینبع فرستاد (زندگانی علی بن الحسین شهیدی)، و در زمانی که سپاه یزید مدینه را در دست داشت سرپرستی ۴۰۰ خانواده را بر عهده گرفت و هزینه‌هایشان را برآورد (کشف الغمه).
13. شب‌ها نان بر پشت به خانه‌های تنگدستان می‌برد و می‌گفت صدقه‌ای که در نهان داده شود خشم پروردگار را فرو می‌نشاند؛ کیسه‌ها بر شانه‌هایش نشان گذاشتند، که هنگام شستن پیکرش دیده شد (حلیة الاولیاء ابونعیم؛ کشف الغمه؛ مناقب ابن شهرآشوب؛ الخصال). تنها پس از مرگ او بود که حدود ۱۰۰ خانواده در مدینه دانستند چه کسی آنان را خوراک می‌داده است (صفة الصفوه؛ الطبقات الکبری).
14. او بردگانی را که نیازی به آنان نداشت می‌خرید تا آزادشان کند، تا آنجا که گفته شد مدینه گروهی کامل از مردان و زنانی را که او آزاد کرده بود در خود داشت (زین‌العابدین عبدالعزیز سید الاهل).
15. الصحیفة السجادیة ۵۴ دعای او را گرد آورده است؛ پس از قرآن و نهج البلاغه جایگاهی بلند نزد شیعه دارد، که آن را زبور آل محمد، انجیل اهل بیت و خواهر قرآن می‌خوانند (الذریعة آقا بزرگ تهرانی). انتقال آن نزدیک به متواتر است؛ مفید آن را در الارشاد روایت کرده، و از اهل سنت سبط بن جوزی (تذکرة الخواص) و قندوزی (ینابیع المودة) از آن نقل کرده‌اند.
16. رسالة الحقوق، رساله حقوق، حدود ۵۰ وظیفه را که آدمی بر عهده دارد برمی‌شمارد: نسبت به خدا، نسبت به خود و اندام‌های خویش، در نماز، روزه و صدقه، نسبت به فرمانروا و فرمان‌بر، استاد و دانشجو، نسبت به پدر و مادر، همسر، فرزندان، همسایگان و دیگران. کهن‌ترین متن‌های کامل آن در تحف العقول ابن شعبه (۵۰ حق، بدون سند) و در الخصال و من لا یحضره الفقیه صدوق (۵۱ حق، با افزودن حق حج) است.
17. ابوحمزه ثمالی روایت کرد که او در رمضان بیشتر هر شب را به نماز می‌گذراند و در سپیده‌دم دعایی را می‌خواند که امروز به نام ابوحمزه شناخته می‌شود (اقبال الاعمال ابن طاووس؛ مصباح المتجهد طوسی). زیارت امین الله سلامی است که او بر مزار امام علی می‌خواند (کامل الزیارات؛ مصباح المتجهد). مفید می‌نویسد که دانشمندان اهل سنت نیز دانش فراوانی از او روایت کرده‌اند: دعاها، اندرزها، فضایل قرآن، حلال و حرام (الارشاد).
18. شیخ طوسی یاران او را ۱۷۰ تن می‌شمارد، از جمله ابوحمزه ثمالی، ابوخالد کابلی و جابر بن عبدالله انصاری (رجال طوسی).
19. مردی از شام از او درباره آیه تطهیر (۳۳:۳۳) پرسید، گفت: مقصود از اهل بیت ماییم (تفسیر ابن کثیر)؛ از آیه مودت (۴۲:۲۳) پرسیدند، گفت: معنای آن دوستی با ما، اهل بیت، است (تفسیر فرات کوفی). در حدیث جابر درباره آیه اولی الامر (۴:۵۹)، پیامبر او را پس از حسین نام می‌برد (ینابیع المودة قندوزی).
20. دانشمندان اهل سنت او را ستوده‌اند: زهری گفت: هیچ هاشمی را بهتر و فقیه‌تر از او نیافتم (تذکرة الحفاظ ذهبی؛ البدایة و النهایة)؛ شافعی او را فقیه‌ترین مردم مدینه خواند (شرح نهج البلاغة ابن ابی الحدید).
21. او در مدینه با زهری که به فرمان خلیفه اموی ولید بن عبدالملک داده شد به شهادت رسید (مروج الذهب مسعودی؛ الاتهف شبراوی)، در ۹۵ هجری؛ برخی گزارش‌ها ۹۴ هجری می‌گویند. ویکی‌شیعه ۲۵ محرم را می‌آورد؛ روز آن مورد اختلاف است. او در بقیع در کنار عمویش، امام حسن، به خاک سپرده شد (الارشاد).
22. او ۱۵ فرزند داشت، ۱۱ پسر و ۴ دختر، از جمله امام محمد باقر، که مادرش ام عبدالله، دختر امام حسن، بود، و زید بن علی (الارشاد؛ مناقب ابن شهرآشوب).